هادی هلالیان
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ هادی هلالیان
آرشیو وبلاگ
      معماری مدرن در دنیای امروز ()
ابعاد فضاهای شهری امروز و تاثیر آن بر وجوه مختلف شـهر نویسنده: هادی هلالیان - ۱۳۸۸/۱۱/٤

مقدمــــه
ایجاد و گسترش فضاهای شهری موثر، کارآمد و پویا از جمله مباحثی است که مورد توجه معماران، طراحان و برنامه ریزان بوده و هست. فضاهای شهری که بعنوان بطن حیات اجتماعی و شهری امروزی مطرحند، دارای ابعاد مختلفی می باشند، اما به نظر می رسد در کشور ما بجز معدود مواردی در حیطه طراحی شهری، همچنان به تعاریف نظری موضوع پرداخته و کمتر به مردم، فعالیتهای اْنان و فضاهای ویژه آنان توجه کرده ایم. چنانچه همگان بدان اذعان داریم، لازمه باور و توجه به موضوعی، شناخت کامل و شفاف سازی ابعاد مختلف و تاثیر و تاثرات آن بر محیط و مخاطبین است.


برای خواندن ادامه مقاله روی ادامه مطلب کلیک کنید :


- شهر و فضاهای شهری

1-1- تعریف شهر

از نظر کالبدی شهر جایی است که دارای ساختمانهای بلند، خیابانها، ادارات، پارک ها و زیرساختهای شهری و ... باشد. از نظر اقتصادی نیز، شهر مکانی است که دارای وجه قالب اشتغال صنعتی و خدماتی بوده و متفاوت از اشتغال توام با تولید در روستا باشد. یکی از انواع تعریف های رایج از شهر، تعریف جمعیتی آن است، در این تعریف شهر را مکانی می گویند که دارای جمعیتی بیش از 10 هزار نفر بوده و یا دارای شهرداری باشد.

طبق ماده 4 قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری، شهر مکانی است با حدود قانونی که در محدوده جغرافیایی مشخص واقع شده و از نظر بافت ساختمانی، اشتغال و سایر عوامل دارای سیمایی با ویژگیهای خاص خود است.

اما آیا شهر تنها مجموعه ای از فضاهای سکونت، کار و تفریح است و یا می تواند بعنوان فضای کالبدی حیات اجتماعی یک شهر تلقی گردد؟
جدای از تعاریف فوق شهر جایی است که تعاملات شهری در آن بوقوع می پیوند، و مردم حس شهروندی نسبت به شهر خود دارا می باشند. بعبارتی آنچه شهر را می سازد، ساختمانهای عظیم و پارکها نیستند بلکه مردم خود شهرند با تمام سلایق و ویژگیهای منحصر بفردشان؛ جایی که در آن روابط انسانی و اجتماعی آنها شکل گرفته و بارور می شود.

بدین ترتیب می توان ادعا نمود که یک شهر تنها بر پدیده های مادی استوار نیست بلکه نیاز به زندگی اجتماعی و روابط انسانی نیز بر ایجاد آن اثر گذار است. امکان پاسخگویی به چنین نیازهای اجتماعی و انسانی در فضاهای شهری بوقوع می پیوندد.

- فضای شهری و ابعاد آن
فضاهای شهری ویژگیهای کالبدی و کارکردی متفاوتی در دوره های مختلف و بسترهای جغرافیایی و فرهنگی متفاوت به خود گرفته اند و از این روی تعاریف گوناگونی نیز از آنها به عمل آمده است. نگاهی به این تعاریف و دیدگاهها برای استخراج ابعاد مختلف یک فضای شهری نشان از دو عامل فرم (کالبد) و ماهیت (عملکرد) فضاهای شهری است.

کالبد و فعالیت در دوره باستان یکی است، اما در اواخر قرن هجدهم متفاوت از یکدیگر است. در این دوره شهر و فضاهای شهری کانون اندیشه ها، عواطف و احساسات بشری است. و از اواسط قرن بیستم تاکنون مفهوم فضای شهری به گونه دیگری است:

"فضای شهری به ترکیبی اطلاق می شود که از فعالیت ها، بناهای مختلف فرهنگی، اجتماعی، اداری، تجاری و مانند آن و عناصر و اجزای شهری به صورتی آراسته، هماهنگ و واجد نظم و زیبایی و بالطبع با ارزش های بصری تشکیل می گردد و از نظر فیزیکی دارای بدنه ای محصور کننده می باشد. بعبارتی فضای شهری جزئی از یک شهر است که بعنوان عرصه عمومی، تجلی گاه فعالیتهای شهری است."

بدین ترتیب در حال حاضر هرگونه فضایی را نمی توان فضای شهری قلمداد نمود؛ چرا که فضای شهری دارای ویژگیهایی ارتباطی بوده و بخشی از ارگانیسم زنده شهر است که با شرایط اجتماعی، اقتصادی و فنی در حال تغییر، مرتبط است و در غیر این صورت بجز حفره ای در میان ساختمانها و سایر اجزای شهری نخواهد بود.

با این تعاریف فضای شهری امروزی حاصل نگرش توام به هر دو بعد فرم (کالبد) و عملکرد (محتوا) ست و ضرورتاً "فضای شهری را نه فقط باید از طریق ویژگیهای زیبایی شناختی آن بلکه باید از طریق تحلیل مشخصه های محتوای آن مورد بازشناسی قرار داد." بنابراین در بررسی و تحلیل تاثیرات آن نیز این دو فاکتور ملاک عمل خواهد بود.

-------------------------------------------------

2- تاثیر فضاهای شهری بر وجوه مختلف یک شهر
بر اساس مطالب پیشین می توان گفت که یک شهر از عوامل و اجزای مختلفی تشکیل می گردد که این عوامل در قالب دو گروه کلی قابل تقسیم بندی است:
الف) عناصر کالبدی شهر نظیر ساختمانها و زیرساختهای شهری
ب) عوامل فرهنگی و اجتماعی یک شهر، نظیر مناسبات فرهنگی، سیاسی و ... ویژه آن شهر

از طرفی فضای شهری نیز بعنوان یکی از عناصر هویتی یک شهر که بر تمامی عوامل و عناصر یک شهر تاثیر گذار است عنصری تک بعدی نبوده و دارای دو فاکتور حیاتی خود بعنوان فرم و کارکرد است. حال بدیهی است که با چنین نگرشی به شهر و فضاهای شهری می توان تاثیرات متقابل شهر و فضاهای شهری بر یکدیگر را نیز نتیجه همین دو عامل دانست:
الف) تاثیر فضاهای شهری بر سیما و توسعه کالبدی شهر
ب) تاثیر فضاهای شهری بر وجوه فرهنگی و اجتماعی یک شهر


2-1- تاثیر فضاهای شهری بر سیما و کالبد یک شهر
شهر فضایی است که تحرک، تداوم و توسعه از مشخصات بارز آن به شمار می آید و ناگزیر از تحرک و توسعه در فضای مکانی است.
فضاهای شهری بدلیل جوانب فیزیکی و کالبدی خود، نوعی فضای نمادین، اداراکی، مادی و حقیقی است که که با شهر و کالبد شهر پیوندی عمیق دارد و بنابراین یک فضای شهری فضایی است که عنصری هویت بخش از یک شهر تلقی می شود؛ بطوریکه اغلب شهرهای بزرگ را می توان بواسطه فضاهای شهری آن بازشناخت. فضاهای شهری که بر اساس قواعد زیبایی شناسی شکل گرفته و در کل سیما و ظاهری زیبا به منطقه تحت نفوذ خویش می دهند می توانند بعنوان عناصر کلیدی و محور های توسعه یک شهر مد نظر قرار گیرند و یا بعنوان عنصری مونومانتال از یک شهر بر منظر و سیمای شهر تاثیرگذار باشند.


در حالت کلی فضاهای شهری را در دو قالب مدرن و تاریخی (یا حداقل با پس زمینه ای تاریخی) می توان گروه بندی نمود. اغلب این فضاها علاوه بر اثرات کالبدی مستقیم که بر سیمای یک شهر بر جای می گذارند، می توانند بواسطه جذب گردشگر و فعالیتهای اقتصادی درون خود نیز بعنوان عامل پویایی و تحرک در شهر به شمار آیند؛ بطوریکه برخی شهرها بعنوان شهرهایی زنده و پویا و برخی بدلیل عدم وجود فضاهای شهری که خود موجب عواملی چون زندگی شب و فعالیتهای جمعی و ... می شود، شهرهایی بی روح و کم تحرک جلوه می کنند.

2-2- تاثیر فضاهای شهری بر وجوه فرهنگی و اجتماعی یک شهر
نقش کارکردی فضاهای شهری بعنوان مکان فعالیت های عمومی و عرصه تعاملات شهری، از دیرباز تا کنون همواره وجود داشته است؛ بطوریکه فعالیتهای مردم هر عصر را می توان توسط فضاهای شهری آنها بازشناخت و یا بالعکس فضاهای شهری را بواسطه فعالیتها و علایق شهروندان معرفی نمود؛ بنابراین رابطه تنگاتنگی میان توسعه فرهنگی، اجتماعی و سیاسی یک شهر و فضاهای شهری آن وجود دارد.
به اعتقاد بسیاری از اندیشمندان، بالاترین مرحله بلوغ فرهنگی، اجتماعی شهروندان یک شهر در فضاهای شهری بوقوع می پیوندد؛ همانجایی که علاوه بر فرم و کالبد دارای مفهومی وسیعتر با عنوان محتواست.

دکتر حمیدرضا پارسی عناصر محتوای فضای شهری را فعالیتها و حیات مدنی می داند.
فعالیتهای انسانی در عرصه اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، ضامن بقای زندگی جمعی و حس شهروندی است که بواسطه فضاهای شهری گسترش و تجلی می یابد؛ بعبارتی فضای شهری مکانی است که مناسبات چهره به چهره، تظاهرات سیاسی و حتی جشن های عمومی در آنجا برگزار می شود و بواسطه حضور همین فعالیت ها می تواند مفاهیمی چون مشارکت شهروندی، جامعه مدنی و ... را در بر گیرد. حیات مدنی یا مدنیت نیز چیزی جدای از مردم، مشارکت آنان و روابط انسانی، اجتماعی آنها نیست که نماد سازنده آن فضای شهری است.
از طرفی همانگونه که رنگ، نور، فرم و جریان حاکم بر یک فضای معماری می تواند در نحوه نگرش به آن فضا و حتی احساس شادی یا غم ساکنین آن فضا تاثیر بگذارد، فضای شهری نیز بر مخاطبین خود که اساس شکل دهی به یک شهر می باشند، تاثیر گذار است. فضای شهری باز عموما القا کننده آزادی و حقوق شهروندی است؛ جایی که احساس جوشش و خروش در آن وجود دارد، نمی توان آهسته و بی تفاوت بود و بدون شک چنین است که بسیاری از فضاهای شهری، خود موجب جنبشهای سیاسی، فرهنگی و ... بوده اند.




منابع:
- توسلی، محمود، " طراحی فضاهای شهری" ، مرکز مطالعات و تحقیقات معماری و شهرسازی ایران، 1376
- کریر، راب، "فضای شهری" ، انتشارات جهاد دانشگاهی، 1375
- حبیبی، سید محسن، "جامعه مدنی و حیات شهری"، هنرهای زیبا، شماره 7
- پارسی، حمیدرضا، "چارچوب نظری محتوای فضای شهری"، هنرهای زیبا، شماره 42
- مدنی پور، علی، "طراحی فضای شهری (نگرشی بر فرآیندی اجتماعی و مکانی)" ، شرکت پردازش و برنامه ریزی شهری، تابستان 1384
www.archnoise.com
www.chn.ir
www.pps.org
www.uan.i

  نظرات ()
مطالب اخیر طراحی پله معلق توسط زاحا حدید پروژه فراتر از دیوار پروژه پادشاه قوس در شهر دوسلدورف آلمان(Kö-Bogen Düsseldorf) harmony tower(برج هارمونی) بازتاب در خلیج کپل(Reflections at Keppel Bay) جنبش فوتوریسم در ایتالیا(آینده گرایی) معماری گوتیک معماری گوتیک عصر رنسانس و معماری رنسانس مرکز آموزش- پیشگیری از فاجعه بزرگ استانبول
کلمات کلیدی وبلاگ دانیل لیبسکیند (۸) کره جنوبی (٢) gothic architecture (٢) معماری گوتیک (٢) زاها حدید (٢) نورمن فاستر (۱) کامپوزیت ها (۱) ابیانه (۱) عصر رنسانس (۱) مرکز خرید (۱) طراحی فروشگاه (۱) kids hospital (۱) تفرج گاه (۱) آموزش وی ری (۱) ‎tour eiffel (۱) طرح نهایی (۱) پارک آب و آتش (۱) بیمارستان کودکان (۱) موزه ادبیات کودک (۱) موزه مرسدس بنز در اشتوتگارت آلمان (۱) بن وان برکل (۱) singapore (۱) بیمارستان کاندانگ کربائو (۱) دروازه شرقی برلین (۱) eastgate berlin (۱) klaus martin hoffmann with ece (۱) مجتمع تجاری (۱) children's waiting room (۱) فضای انتظار کودک (۱) اتاق بیمار (۱) بیمارستان های امروزی (۱) the new age of high-tech hospitals (۱) composites (۱) تفریگاه آبی (۱) خانه ای در نیوانگلند (۱) نادر تهرانی (۱) طراحی داخلی فروشگاه (۱) پارک هزاره (۱) مفهوم رنگ در معماری (۱) رنگ و معماری (۱) تنفس در برلین (۱) گوانجو (۱) the sydney opera house (۱) اپرای سیدنی (۱) مقبره خیام (۱) تالار شهر تورنتو (۱) viljo revell (۱) یغمای نیشابوری (شاعر) (۱) samsung museum of arts (۱) santiago calatrava (۱) fordham (۱) برج مخروطی fordham ،شیکاگو- ایالات متحده (۱) موزه هنر سامسونگ (۱) نقشه های برج ایفل (۱) بوستان آب و آتش (۱) خانه فرهنگ و هنر اردن (۱) خانه یا قایق ؟ (۱) معماران دیوان (۱) پروژه ققنوس (۱) v-ray learning (۱) 3d max 2010 (۱) معماری پارچه ای (۱) ساختارهای غشایی (۱) استانبول ترکیه (۱) مکتب شیکاگو (۱) موزه پروشه در آلمان (۱) اصول طراحی (۱) روستای نای بند (۱) خانه آبشار (۱) دیدنی های ‍ژاپن (۱) موزه ی لوور (۱) هرم های شیشه ای موزه ی لوور (۱) i m pei (۱) آی ام پی (۱) park plaza (۱) پارک پلازا (۱) kuryłowicz & associates (۱) falling water (۱) مجتمع تجاری لیبسکین (۱) بازتاب در خلیج کپل (۱) خلیج سنگاپور (۱) برج هارمونی سئول (۱) موزه ملی شیخ زایدِ(امارات متحد عربی) (۱) harmony tower (۱) طراحی آب نما (۱) خانه تابستانی (۱) طراح ویلا (۱) دک تامپره مرکزی و آرنا(تامپره فنلاند) (۱) daniel-libeskind (۱) تامپره فنلاند (۱) موزه یهود دانمارک (۱) معماری دانمارک (۱) دوسلدورف (۱) ko - bogen (۱) کوبوگن آلمان (۱) پیشگیری از فاجعه بزرگ استانبول (۱) مرکز آموزش- پیشگیری از فاجعه بزرگ استانبول (۱) معماری ترکیه (۱) امارات متحده عربی (۱) هادی هلالیان (۱) خیام نیشابوری (۱) پاتایا (۱) روستای ابیانه (۱) فرانک لوید رایت (۱) brazil (۱) سئول (۱) هوشنگ سیحون (۱) زاحا حدید (۱) های تک (۱) کالاتراوا (۱) استرالیا (۱) امارات (۱) سنگاپور (۱) دانمارک (۱) بانکوک (۱) تایلند (۱) برج ایفل (۱) مقالات معماری (۱) daniellibeskind (۱) icy road in japan (۱) جاده یخی (۱) کاری از معمار برجسته آقای لیبسکیند (۱) موزه یهود در برلین آلمان (۱) کامران دبیا (۱) creative media centre (۱) معماری ساختار شکن (۱) دیکانستراکشن (۱) نیو کمپ (۱) ورزشگاه فوتبال (۱) معماری امروزی (۱) نمایشگاه اکسپو 2010 (۱) نمایشگاه امارات (۱) central embassy (۱) موزه سلطنتی انتاریو (۱) تورنتو کانادا (۱) این پروژه همچنین شامل طیف گسترده ای از سیستم های ا (۱) کانکتیکات ، آمریکا (۱) موزه هنر دنور (۱) the denver art museum (۱) vitra building (۱) vitra são paulo (۱) برج کنتون (۱) معماری رنسانس (۱) شهر سازی امروزی (۱) سیستم گرمایشی (۱) سهم قطعه سبز (۱) green roof (۱) تپه های عباس آباد (۱) جنبش فوتوریسم (۱) بام سبز (۱) موزه تاریخ نظامی آلمان (۱) مجتمع ویترا (۱) آینده گرایی (۱) پله معلق (۱) hong kong (۱) پروژه پادشاه قوس در شهر دوسلدورف آلمان (۱) طراحی تندیس معماری (۱) معماری مفهوم گرا (۱) معماری مفهوم گرا (۱) گالری های لوکس (۱) glasgow riverside museum of transport glasgow (۱) موزه هنر تولدو (۱) sanna (۱) خانه کلوکان (۱)
دوستان من www.pr7.ir آرک نویز دنیای معماری سایت معماری دکوراسیون داخلی و انواع فارنیچر سایتی معتبر برای معرفی معماران بزرگ دنیا مجله تخصصی ترجمه آهنگ های عربی ( نانسی العجرم و ... ) معرفی جدید ترن پروژه های معماری دنیا معرفی ساختمان های بزرگ دنیا معرفی کارهای آبی ایالات متحده آمریکا معرفی مدل های معماری معمار منظر ایران معماری نوین موسسه آجر آمریکا معماري مدرن آرک مدل- آموزش v- ray سایت رسمی شرکت autodesk معماری مدرن AWESOME ARCHITECTURE Architecture News, Architecture Design, Modern Interior Design جسارت هايي در هنر معماري سايت اختصاصي دانيل ليبسكيند وبلاگی درباره گچبری علم معماري معماری روز دنیا-تکنولوژی روز معماری سایت معتبر معرفی بهترین های معماری در دنیاdisignboom معمار نت سایت رسمی زاحا حدید ورزش ایرانی پرتال زیگور طراح قالب